Câu hỏi làm cả phòng im lặng
Tôi đứng lớp AI từ cuối năm 2022. Gần cuối một buổi, tôi chiếu màn hình lên tường, gõ một câu lệnh, bấm gửi. Kết quả chạy ra từng dòng. Cả phòng gật gù, mấy chục cái điện thoại giơ lên chụp. Có người nói với xuống:
“Hay quá thầy ơi.”
Tôi thu dây, gập máy, ra về, tin mình vừa dạy tốt.
Vài tháng sau tôi gặp lại đúng những người đó. Họ vẫn dùng AI. Biết chọn công cụ. Biết viết câu lệnh. Có người còn dạy lại cho đồng nghiệp. Tôi hỏi đúng một câu:
“Tuần vừa rồi anh chị đỡ được mấy tiếng?”
Cả phòng im. Không phải một lớp. Lớp này sang lớp khác. Họ học đúng cái tôi dạy, và cái tôi dạy dừng ngay trước chỗ khó nhất: câu trả lời hiện ra đẹp trên màn hình rồi, ai là người ngồi ghép nó vào việc thật, đúng mẫu, đúng chỗ? Vẫn là họ, vẫn một mình. Đó là lỗi của tôi.
Tôi bỏ cách cũ, lấy chính công ty mình ra làm phòng thí nghiệm. Có những đêm tôi ngồi tới hai ba giờ sáng chỉ để trả lời một câu: nếu đây là một người mới vào làm, tôi phải đưa cho họ những gì thì mai họ chạy được một mình?
Lần đầu tôi viết một bản mô tả công việc dài ba trang, giao việc, rồi nhận về một thứ chẳng liên quan gì: nó bịa, vì tôi quên chỉ chỗ lấy nguyên liệu. Sửa. Thử lại. Lần sau nó lấy đúng nguyên liệu, nhưng trả về một cục chữ tôi phải ngồi cắt dán lại từ đầu, vì tôi chưa nói rõ xong là trông thế nào. Vá chỗ này, hỏng chỗ khác. Một chỗ ngồi tôi dựng đi dựng lại không biết bao nhiêu lần.
Một buổi sáng, Trang bên phòng đào tạo nhắn đúng một dòng:
“Anh ơi, xong bộ slide rồi ạ.”
Tôi mở ra. Hai trăm slide đã ghép, đúng thứ tự, đúng giọng, đúng bố cục, không một chỗ vênh. Việc ấy trước kia là việc của cả một đội và ngốn nhiều ngày.
Trang không phải kỹ sư. Không viết một dòng mã nào. Bạn ấy còn không dùng đúng công cụ tôi dạy , mà dùng một công cụ khác hẳn. Bạn ấy chỉ làm đúng một việc: giao việc cho một chỗ ngồi đã dựng tử tế.
Cảm giác lúc ấy không phải “AI giỏi thật” . Nó lặng hơn: thứ này chạy được ở người khác, không chỉ ở tôi. Và nó chạy được cả trên công cụ tôi không dạy.
Thứ gì chạy được ở người khác thì dạy được. Thứ gì dạy được thì viết thành sách được. Thứ ra đời từ đó có tên là…